Kadın düşmanlığı, algoritmalarla nasıl büyüyor?

Equality Now'un 12 Kasım 2026 değerlendirmesine göre kadın düşmanlığı, bireysel paylaşımlardan çok platform tasarımıyla, öneri algoritmalarıyla ve ticari teşviklerle büyüyor.

Örgütün 6 Kasım 2026'da yayımladığı "The architecture of harm" raporu, bu ilişkinin kadınlar ve kız çocukları üzerindeki etkilerini inceliyor. Rapor, 72 sayfada dijital ortamlarla şiddet arasındaki yolları ele alıyor. Equality Now'un değerlendirmesi, güvenliğin yalnızca zararlı paylaşım kaldırmakla sağlanamayacağını savunuyor.

Kadın düşmanlığı, öneri algoritmalarıyla nasıl büyüyor?

Öneri algoritmaları, kullanıcının karşısına hangi içeriklerin çıkarılacağını belirleyen sistemlerdir. Equality Now'a göre erkek çocuklar ve genç erkekler, platforma katıldıktan yalnızca 26 dakika sonra şiddet içeren anlatılara yönlendirilebiliyor. Bu içerikler, erkek üstünlükçü görüşleri de kapsayabiliyor.

Örneğin fitness, flört veya finans tavsiyesi aramak, giderek uçlaşan anlatılara açılan bir yola dönüşebiliyor. Rapordaki önemli ayrım, başlangıçtaki aramanın açıkça kadın düşmanca olmak zorunda bulunmaması. Öneri sistemi, sıradan bir ilginin ardından zararlı içerikleri görünür kılabiliyor.

Equality Now, X'te yasaklandıktan sonra geri açılan yalnızca 10 hesabın yıllık reklam geliri potansiyelini 19 milyon dolar olarak aktarıyor. Bu rakam, platformun gerçekleşmiş gelirini değil, tahmini gelir potansiyelini ifade ediyor. Buna karşılık örnek, zararlı içeriğin ticari teşviklerden bağımsız değerlendirilemeyeceğini gösteriyor.

Editoryal açıdan sorun, yalnızca "kötü kullanıcı" davranışı değil, etkileşimi ödüllendiren tasarım. Dolayısıyla yalnızca tek tek paylaşımlara bakmak, aynı anlatıların neden yeniden önerildiği sorusunu yanıtsız bırakıyor.

Çevrim içi taciz neden ekranla sınırlı kalmıyor?

Equality Now'a göre kadın düşmanca taciz ve dezenformasyon, kadınların kamusal hayata katılımını azaltabiliyor. Dezenformasyon, insanları yanıltmak amacıyla yayılan yanlış bilgiyi ifade ediyor. Kadınların konuşmaktan veya görünür olmaktan kaçınması, zararın yalnızca mesaj kutusunda kalmadığını gösteriyor.

Üretken yapay zeka, kişinin rızası olmadan cinselleştirilmiş deepfake içerikler üretmeyi de kolaylaştırıyor. Deepfake, bir kişinin görüntüsünü veya sesini yapay zekayla gerçeğe benzer biçimde değiştiren ya da üreten içeriktir. Görüntünün yapay olması, hedef alınan kişinin yaşadığı zararı ortadan kaldırmıyor.

Bununla birlikte Equality Now, dijital şiddetin herkesi aynı biçimde etkilemediğini vurguluyor. Farklı ayrımcılık biçimleriyle karşılaşan kadınlar ve kız çocukları, orantısız biçimde hedef alınabiliyor. Bu nedenle destek mekanizmalarını tek tip bir deneyim varsayımıyla tasarlamamak gerekiyor.

Equality Now, hükümetlere hangi dört adımı öneriyor?

Equality Now'un önerileri, zarar ortaya çıktıktan sonraki müdahaleyi önleyici sorumluluklarla birleştiriyor. Örgüt, bu süreçte ifade özgürlüğünün, mahremiyetin ve diğer insan haklarının korunmasını şart görüyor.

1. Zararın sürekliliğini tanımak. Çevrim içi taciz, cinsel şiddet ve aile içi şiddet arasındaki bağlar birlikte değerlendirilmeli. Olayları birbirinden tamamen ayrı görmek, dijital ortamdan fiziksel yaşama taşınan riskleri gözden kaçırabiliyor. Bu yaklaşım, korumanın yalnızca tek bir paylaşımın kaldırılmasıyla sınırlanmamasını gerektiriyor.
2. Güvenliği teknoloji tasarımının zorunlu şartı yapmak. Öneriler, algoritma şeffaflığını ve kadın düşmanca içerikten para kazanılmasını önleyecek tedbirleri kapsıyor. Şirketlerin ürünün geliştirilmesinden kullanımına kadar risk değerlendirmesi yapması isteniyor. Denetimin ise bağımsız, yeterli kaynaklara sahip düzenleyiciler tarafından yürütülmesi öneriliyor.
3. Hukuk ve kurumlar arasındaki koordinasyonu güçlendirmek. Ortak tanımlar, uygun yönlendirme yolları ve ilgili kurumlar arasında işbirliği gerekiyor. Amaç, şiddete maruz kalan kişinin farklı başvuru alanları arasında desteksiz kalmasını önlemek. Örgüt, müdahalelerin temel hakları koruması ve yeni riskler oluşturmaması gerektiğini de belirtiyor.
4. Şiddet oluşmadan önlemeye yatırım yapmak. Gençlerin zararlı anlatıları tanımasını sağlayan eğitim ve topluluk çalışmaları desteklenmeli. Şiddetin normalleşmesine karşı farkındalık, yalnızca içerik silmeye dayalı müdahaleden farklı bir koruma katmanı oluşturuyor. Böylece önleme, zarar gerçekleştikten sonra başlayan bir süreç olmaktan çıkıyor.

Türkiye'nin eylem planı dijital şiddeti nasıl tanımlıyor?

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının 2026-2030 dönemini kapsayan V. Ulusal Eylem Planı, dijital şiddeti ayrı bir şiddet türü olarak tanımlıyor. Plan, 25 Kasım 2025'te Resmi Gazete'de yayımlandı. Tanım, elektronik iletişim ve internet aracılığıyla gerçekleştirilen şiddeti kapsıyor.

Planda siber taciz, rıza dışı cinsel görüntü paylaşımı, cinsel içerikli şantaj ve kişisel bilgilerin ifşası örnekler arasında bulunuyor. Tehditler de bu kapsamda ele alınıyor. Dolayısıyla dijital şiddeti yalnızca kaba yorumlarla sınırlı düşünmemek gerekiyor.

Konunun haklara erişim boyutu, dijital şiddet ve 16 Günlük Aktivizm 2026 içeriğimizle birlikte değerlendirilebilir. Buradaki temel ayrım, şiddetin kullanılan araç değiştiğinde önemini kaybetmemesi.

Türkiye'deki veriler ve planlanan çalışmalar ne söylüyor?

Planda aktarılan Türkiye'de Kadına Yönelik Şiddet Araştırması-2024, kadınların yaşam boyu maruz kalma deneyimlerini içeriyor. Araştırmanın ilgili sonuçları, 15-59 yaş grubundaki kadınları kapsıyor. Buna göre kadınların %8,3'ü dijital şiddete, %10,9'u ısrarlı takibe maruz kalmış.

Bu oranlar, aynı şiddet türünü ölçmüyor. Dijital şiddet ile ısrarlı takip verilerini toplamak veya birbirinin yerine kullanmak doğru olmaz. Ayrıca yaşam boyu maruz kalmayı gösteren bulguları, yalnızca bir yılda yaşanan olayların oranı gibi okumamak gerekiyor.

Plan, Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK) sorumluluğunda "Dijital Ortamda Hakların Korunması Kılavuzu" hazırlanmasını öngörüyor. Kılavuzun, dijital şiddetin önlenmesini ve şiddetle karşılaşıldığında hukuken yapılabilecek işlemleri ele alması planlanıyor. Bu, tamamlanmış bir yayın değil, planda yer alan bir faaliyet.

Bakanlığın planında şiddete maruz kalan kadınlar için "Dijital Güvenlik ve Medya Atölyeleri" de bulunuyor. Atölyelerin kişisel verileri koruma, sosyal medya güvenliği, güvenli iletişim ve başvuru mekanizmalarını kapsaması öngörülüyor. Her iki çalışma, hak bilgisiyle günlük güvenlik becerilerini birlikte ele alıyor.

Çevrim içi taciz karşısında hangi adımlar atılabilir?

Bireysel önlemler, yaşananları belgelemeyi ve yardım aramayı kolaylaştırabilir. Ancak tacizi önleme sorumluluğu, yalnızca hedef alınan kişiye ait değildir. Acil güvenlik ihtiyacı, kanıt toplamaktan önce gelir.

1. Engellemeden önce kayıt alın. Güvenliyse mesajın, profil adresinin ve tarihin ekran görüntüsünü saklayın. Böylece olayın içeriğini ve hangi hesapla ilişkili olduğunu birlikte kaydedebilirsiniz.
2. Platformun şikayet aracını kullanın. Taciz eden hesabı ve ilgili içerikleri bildirin. Ardından hesabı engelleyerek sizinle temasını sınırlayabilirsiniz.
3. Önerilerinizi düzenli gözden geçirin. Akışınızdaki öneri ayarlarını ve "ilgilenmiyorum" seçeneklerini kullanın. Bu işlem, platformların güvenlik sorumluluğunun yerini tutmaz.
4. Mahrem görüntü veya tehdit varsa resmi başvuru yapın. Türkiye'de en yakın emniyet birimine ya da Cumhuriyet Başsavcılığına başvurabilirsiniz. Özel fotoğrafınız paylaşıldığında atılabilecek adımlar hakkındaki içeriğimiz de başvuru sürecine hazırlanırken yardımcı olabilir.
5. Acil tehlikede yardım isteyin. 112'yi arayın veya Kadın Destek Uygulaması'nı (KADES) kullanın. KADES kullanım rehberimiz, uygulamayı önceden tanımak isteyenler için bir başvuru kaynağıdır.

Ebeveynler gençlerle algoritmaları nasıl konuşabilir?

Gençlerle yalnızca hangi hesabı izlediklerini değil, o hesabın karşılarına neden çıktığını da konuşmak yararlı bir başlangıçtır. Örneğin bir fitness videosunun ardından önerilen içeriklerin nasıl değiştiğini birlikte değerlendirebilirsiniz. Amaç, genci suçlamak değil, öneri sisteminin seçimlerini sorgulayabilmesini desteklemek.

Bir içeriğin sık görünmesi, o görüşün doğru veya kabul edilebilir olduğu anlamına gelmez. Bireysel farkındalık önemlidir, ancak güvenliğin bütün yükünü kadınlara ve ailelere bırakmamak gerekir. Platform tasarımı, ticari teşvikler ve erişilebilir destek mekanizmaları da çözümün parçasıdır.