Sosyal medya yasağı VPN'leri öne çıkarabilir

İngiltere'de 16 yaş altı için hazırlanan sosyal medya yasağı, VPN'leri yeniden tartışmanın ortasına çekebilir. Çünkü Online Safety Act'in (Çevrimiçi Güvenlik Yasası) yürürlüğe girmesinin üzerinden geçen hafta üç yıl geçti. Ayrıca mevcut önlemlerin ne kadar işe yaradığı sorusu hala yanıt bekliyor.

Yasa, çocukları ve savunmasız yetişkinleri internette korumak için çıkarılmıştı. Bazı alanlarda sonuç da alındı. Örneğin şirketlere çocuk istismarı içeriklerini (CSAM) önceden tespit edip kaldırma yükümlülüğü getirildi. Bunun yanı sıra bazı zararlı eylemler suç sayıldı ve uyumsuzluğa karşı cezalar devreye girdi. Ancak bu cezaların hepsi ödenmiş değil.

Yasa, sosyal medya yasağı öncesinde ne kadar işe yaradı?

VPN sağlayıcıları yasayı “ağır elli” bir yaklaşım olarak niteliyor ve başarının yalnızca kısmi olduğunu söylüyor. ExpressVPN'in Baş Araştırma Sorumlusu Dr Peter Membrey, yasanın çocukların çevrimiçi güvenliğini gündemin merkezine koyduğunu belirtiyor. Ancak Ofcom'un bu ay yayımlanan raporuna göre zararlı içerikle karşılaşan çocukların oranı belirgin biçimde değişmedi. Dolayısıyla yapılacak iş hala var.

Molly Rose Foundation gibi çeşitli hayır kurumları da aynı görüşte. Hatta vakıf, “çekingen düzenleme canlara mal olacak” diye uyardı. Sorunun büyük kısmı uygulamadan çıkıyor. Çünkü büyük platformların içeriği ve kullanıcıları denetlemesi kolay. Fakat bazı küçük siteler yasayı uygulayamıyor ya da bilerek yok sayıyor.

Yaş doğrulama da aynı açmazı taşıyor. Örneğin ana akım bir site yaş kontrolü getirirse çocuk daha küçük bir siteye yönelebilir. Proton'un bir sözcüsüne göre 18 yaş altındakiler, yasanın korumaya çalıştığı sitelerden bile daha riskli, denetimsiz site ve uygulamalara itiliyor.

VPN'ler neden hedefe oturdu?

VPN'ler, yaş doğrulama 2025'te yasanın parçası olarak devreye girince büyük tartışma konusu oldu. İlk olarak yasanın aşılabileceği kaygısı vardı. Üstelik yaş doğrulama başladığı anda VPN indirmeleri hızla arttı. Dolayısıyla düzenleyicilerin odağına girmeleri şaşırtıcı değildi.

Ancak hükümetin kendi araştırması bu algıyı çürütüyor. Bilim, Yenilik ve Teknoloji Bakanlığı'nın (DSIT) raporuna göre çocukların yalnızca yüzde 7'si kısıtlı içeriğe ulaşmak için VPN kullandı. Çocukların en çok belirttiği neden ise gizlilikti. Üstelik yaş doğrulama yaygınlaştıkça insanların gizlilik kaygısı da arttı.

Proton'un bir sözcüsü, yaş kontrollerinin hassas verilerin bilinmeyen üçüncü taraflara gönderilmesini gerektirdiğini söylüyor. Bu nedenle sistemin “bilgisayar korsanları için altın madeni” yarattığını savunuyor.

2027 başında yaş kontrolleri VPN talebini artırır mı?

Ofcom geçen hafta sosyal medya yasağı için atılacak adımları duyurdu. Şimdiye kadar tartışmalar Ofcom'un düşündüğü yöntemlerde toplandı: banka kartları, pasaport fotoğrafları gibi. Ancak EE araştırması, 11-15 yaş arasındaki çocukların yüzde 42'sinin yasağı aşmayı deneyeceğini öne sürüyor.

VPN'lerin hesap düzeyindeki kimlik kontrollerini aşması pek olası değil. Yine de sosyal medya yasağı, işe yarayacağını düşünen gençleri her yöntemi denemeye itebilir ve VPN'ler yeniden gündeme gelebilir. ExpressVPN ve Proton, VPN'lere kısıtlama getirilmesine karşı çıkıyor. Membrey ise VPN'lerin yasayla “yan yana çalışarak” dijital güvenliği artırabileceğini söylüyor.

Proton'un Kamu Politikası Yöneticisi Romain Digneaux, VPN'lere getirilecek kısıtlamanın onları kullanan herkese zarar vereceğini belirtiyor. Verilerin açıkta kalacağını ve kullanıcıların tehlikeli, çoğu zaman ücretsiz VPN'lere yöneleceğini ekliyor. Ayrıca “bu işin sonunu görmedik” diyor. Sosyal medya yasağı kapsamındaki yaş kontrollerinin 2027'nin başında başlaması planlandığı için tartışma yakında yeniden alevlenebilir.